Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
STANISŁAWÓW - Iwanofrankivsk (Ukraina)  

Stanisławów, położony nad rzek± Bystrzyc±, został założony w 1654 roku przez hetmana wielkiego koronnego, starostę halickiego Andrzeja Potockiego, który nazwał gród od imienia swego syna, Stanisława. Zarówno Ormianie jak i Żydzi uzyskali prawo do osiedlania się w Stanisławowie na mocy statutu założycielskiego miasta z 7 maja 1654 r. W czasach Monarchii Habsburgów na terenach ówczesnej Galicji Żydzi mieli dobre warunki do rozwoju gospodarczego. W 1776 roku region stanisławowski zamieszkiwało 17.500 Żydów i znajdowało się w nim 1.577 żydowskich domów. W 1777 roku została zbudowana, poza istniej±c± już starsz±, druga synagoga w Stanisławowie. Przed drug± wojn± ¶wiatow± populacja Stanisławowa sięgała ponad 70.000mieszkańców, z czego 35.000 stanowili Żydzi, 10.000 Ukraińcy, 20.000 Polacy i 5.000 Niemcy.

W latach drugiej wojny ¶wiatowej ludno¶ć żydowsk± powiatu stanisławowskiego mordowano w latach 1941- 1943 w trakcie masowej i długofalowej eksterminacji, któr± przeprowadzała Grenzpolizei Komissariat z siedzib± w Stanisławowie. Akcj± kierował kapitan SS Hans Krueger . W czasie jedynie szesnastu miesięcy ta policyjna jednostka zastrzeliła ponad siedemdziesi±t tysięcy Żydów z regionu Stanisławowa i okolicznych miast, a ponad dwana¶cie tysięcy deportowała do obozów zagłady. Od lata 1942 roku przeprowadzano akcje likwidowania kolejnych miast powiatu stanisławowskiego: jednym z pierwszych padło ofiar± miasteczko Dolina. Tam 3 sierpnia 1942 roku ponad dwa tysi±ce Żydów po brutalnej selekcji na placu targowym, zostało rozstrzelanych na miejscowym cmentarzu.

Jesieni± 1942 roku miało miejsce wiele podobnych akcji, jedna z nich przypadła 12 wrze¶nia w czasie żydowskiego ¶więta Rosz Haszana (Nowego Roku), w trakcie których pozostała żyj±ca ludno¶ć Stanisławowa oraz z pobliskich miasteczek została zwieziona na cmentarz żydowski w Stanisławowie i tam na miejscu rozstrzeliwana i grzebana w masowym grobie.

W miejscu zbiorowej mogiły stoj± dzi¶ dwa pomniki. Na jednym znajduje się tablica z napisem w językach hebrajskim i rosyjskim: "Na wieczn± pamięć Tych kochanych i miłych, którzy ani w życiu ani [w czas] ¶mierci nie rozstawali się z prawd± i sprawiedliwo¶ci±, bestialsko zabitych [...]w mie¶cie Stanisławów z r±k faszystowskich i hitlerowskich morderców w czasie Drugiej Wojny ¦wiatowej w latach 1942-1945 (w rosyjskiej wersji 1941- 1944)."

Na drugim, nowszym pomniku, umieszczono biał± tablicę w językach hebrajskim, angielskim, ukraińskim, upamiętniaj±c± pomordowanych w czasie wojny. Niedaleko jest również pomnik z czarn± tablic± ufundowany przez rodziny Hosten i Halpern z USA i Izraela. Wyryty na nim napis głosi: "I dam wam w moim domu i w moich murach miejsce pami±tkowe i imię"[ 'Yad vashem', Ks. Izajasza 56:5]. Tu s± pochowani w jednym grobie ¶więci z miasta Brodczin [Bohorodczany, zgładzeni przez nazistów i ich popleczników - niech przepadnie na wieki pamięć o nich, którzy ponie¶li ofiarę kidusz ha-Szem pierwszego dnia miesi±ca Tammuz 1942 roku. Pomnik wzniesiony przez współmieszkańców oraz członków ich rodzin: rodziny Hosten i Halpern z USA i Izraela".

Większo¶ć nagrobków została zniszczona, zachowane zostały zebrane w jedno miejsce.

Synagoga w Stanislawowie, gdzie nadal znajduje się siedziba gminy żydowskiej, jest podzielona na dwie czę¶ci: jedna służy swojemu oryginalnemu przeznaczeniu jako dom modlitwy, za¶ w drugiej jest nie-żydowski... sklep z meblami.

Wykorzystano informacje na podstawie strony internetowej Yad Vashem.

Więcej o stanisławowskich Żydach w znajdziesz w artykule zamieszczonym w "The Jewish - Herald Voice online".

Warto też zapoznać się z histori± gminy żydowskiej w Stanisławowie:

tekst & zdjęcia: Katarzyna Mazurczak

strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas