Cmentarz żydowski w Radomsku powstał w pierwszej połowie XIX w. - według różnych Ľródeł w 1816 r. lub 1832 r. - przy obecnej ul. Przedborskiej 196, około 2,5 km od centrum miasta.
Cmentarz zajmuje działkę o nieregularnym kształcie i powierzchni 25419 m kw. Teren jest ogrodzony ceglanym murem, czę¶ciowo otynkowanym. Główna brama znajduje się od strony ul. Przedborskiej. Od strony ul. ¬ródlanej znajduje się dodatkowe wej¶cie, od którego do oheli cadyków Rabinowiczów wiedzie tzw. ¶cieżka Kohenów, czyli droga wydzielona z obszaru grzebalnego, pozwalaj±ca na zachowanie czysto¶ci rytualnej. Przy bramie głównej zachował się parterowy budynek, pełni±cy przed wojn± funkcję domu przedpogrzebowego.
Pomimo zniszczeń, do dzi¶ na cmentarzu przetrwało około 2000 macew. Najstarsza z nich stoi na grobie Frumet córki Icchaka, zmarłej w dn. 27 lipca 1831 r.
Przy wej¶ciu znajduje się zbiorowa mogiła, w której pochowano około 1700 osób, rozstrzelanych przez Niemców w czasach Zagłady. Umieszczona w obrębie mogiły wysoka, biała tablica upamiętnia Dowa Berisza syna Efraima Cwi Einhorna - rabina i cadyka z Mstowa, rektora mstowskiej jesziwy, zięcia cadyka Pinchasa Menachema Justmana z Pilicy, zamordowanego - według różnych Ľródeł - w 1942 r. lub 1944 r.
W centralnej czę¶ci cmentarza wzniesiono murowany ohel, w którym spoczywaj± miejscowi cadycy i członkowie ich rodzin:
- cadyk Szlomo ha-Kohen syn Dowa Cwi ha-Kohen Rabinowicz, zm 16.03. 1866 r. (29 adar 5626 r.), założyciel dynastii chasydzkiej w Radomsku, autor księgi Tiferet Szlomo,
- Cwi Meir syn Szlomo ha-Kohen Rabinowicz z Radomska (zm. 07.08.1902 r.), ,
- cadyk Awraham Isachar Dow Ber syn Szomo ha-Kohen Rabinowicz (zm. 05.09.1892 r. (13 elul 5652 r.), kontynuator dynastii, autor księgi Chesed le-Awraham,
- cadyk Ezechiel syn Awrahama ha-Kohen Rabinowicz (zm. 10.11.1910 r.), autor księgi Kneset Jechezkiel. Następc± Ezechiela był Szlomo Henoch Kohen, zamordowany w 1941 r. w warszawskim getcie i pochowany na cmentarzu przy ul. Okopowej w Warszawie .
W bocznej czę¶ci ohelu znajduje się 5 macew, stoj±cych na grobach:
- Szlomo syna Awrahama Isachara ha-Kohena Rabinowicza (zm. 23.06.1907 r.),
- Ester Lei córki Awrahama Isachara ha-Kohena Rabinowicza,
- Szlomo syna Awrahama Isachara ha-Kohena Rabinowicza,
- Mosze Elimelecha syna Awrahama Isachara ha-Kohena Rabinowicza (zm. 19.10.1981 r.),
- Rebeki córki Icchaka Ajzyka, żony Awrahama Isachara ha-Kohena Rabinowicza,
- Mincze córki Meira Dawida Mordechaja z Szydłowa, żony Mosze Elimelecha ha-Kohena Rabinowicza.
Na wprost wej¶cia do ohelu zbudowano pawilon z blachy falistej, który służy chasydzkim pielgrzymom jako miejsce odpoczynku.
Na lewo od wej¶cia do ohelu znajduj± się groby osób zmarłych w ostatnich dekadach, między innymi: Markusa Kellera (zm. w 1959 r.), Sabiny Janeckiej (zm. w 1990 r.),
Cmentarz w dalszym ci±gu jest używany do celów grzebalnych. Jego prawnym wła¶cicielem jest Gmina Wyznaniowa Żydowska w Łodzi. Cmentarz wpisany jest do rejestru zabytków (wpis nr 409 z 27.12.1989 r.). Na cmentarzu okresowo prowadzone s± podstawowe prace porz±dkowe. W ostatnich latach obiekt był porz±dkowany m. in. przez Fundację Rodziny Nissenbaumów oraz młodzież z programu "Antyschematy". Klucze do bramy udostępnia rodzina mieszkaj±ca w dawnym domu przedpogrzebowym.
Na murze cmentarza umieszczono tablicę informacyjn±, opracowan± na podstawie artykułów z portalu Kirkuty.pl. W 2014 r. cmentarz został wł±czony do projektu Radomsko - Pierwsze na ¦wiecie Otwarte Muzeum Żydowskie.
W 2014 r. na zlecenie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN Fundacja Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich wykonała czę¶ciowy spis danych osobowych z 1172 nagrobków. Lista już wkrótce zostanie umieszczona na portalu www.sztetl.org.pl.
tekst: K. Bielawski
Bibliografia: M. Wodziński, Groby cadyków w Polsce, Wrocław 1998
T. Rabinowicz, The Encyclopedia of Hasidism, Northvale, New Jersey, London, 1996
Polecamy odwiedzenie stron internetowych:
Wirtualny Sztetl
www.shtetlinks.jewishgen.org
www.yiddele-memory.org |