Cmentarz żydowski w Pułtusku położony jest przy Al. Jana Pawła II. Cmentarz powstał w latach dwudziestych XIX wieku, w zwi±zku z rozwojem liczebnym społeczno¶ci żydowskiej Pułtuska. Plac z przeznaczeniem na nekropolię ofiarował Zelman Lubranitzer.

Nekropolia została zdewastowana podczas II wojny ¶wiatowej, już na przełomie lat 1939 i 1940. Nazi¶ci zmusili ludno¶ć żydowsk± do wyrwania płyt nagrobnych i wykorzystania ich do prac budowlanych, między innymi do wybrukowania dziedzińca parkowego oraz ułożenia schodów przy pułtuskim zamku. Nagrobki te pozostały tam do 1975 roku, do czasu powstania Domu Polonii. Czę¶ć macew posłużyła do ułożenia krawężników i utwardzenia ulic, między innymi ul. Piotra Skargi. Jak wspomina jeden z mieszkańców miasta, po wyzwoleniu na cmentarzu zachowała się duża ilo¶ć nagrobków. Dzieła dewastacji dokończono w latach PRL. Z czę¶ci nagrobków ułożono kolektor ¶ciekowy. W 1963 r. na terenie cmentarza wybudowano zakłady przemysłowe POLAM. Lokalna plotka głosi, że inżynier który wydał polecenie usunięcia ostatnich pomników nagrobnych, został porwany przez nieznanych sprawców i zamordowany.

Przez wiele lat cmentarz był zupełnie pozbawiony nagrobków. Stan ten uległ zmianie dopiero w 2012 r., kiedy na niezabudowanej czę¶ci działki cmentarnej utworzono lapidarium. Z inicjatywy Akademii Humanistycznej im. A. Gieysztora i firmy Isbud wzniesiony został zaprojektowany przez Wojciecha Henrykowskiego pomnik, do budowy którego wykorzystano fragmenty macew. Na frontowej ¶cianie pomnika umieszczono tablicę z napisem: "Cmentarz żydowski w Pułtusku. W tej ¶więtej ziemi grzebani byli do wybuchu II wojny ¶wiatowej w 1939 r. mężczyĽni, kobiety i dzieci należ±cy do żydowskiej społeczno¶ci Pułtuska i okolic. Niech ich dusze maj± udział w życiu wiecznym".

Ceremonia odsłonięcia pomnika miała miejsce 5 lipca 2012 r. zgromadziła około 100 osób. W¶ród nich byli Żydzi wywodz±cy się z Pułtuska i ich potomkowie na czele ze słynnym kantorem Josephem Malovanym i Zafrir± Malovany-Shmuckler; przedstawiciele władz, organizacji żydowskich oraz mieszkańcy miasta.

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: E. Grossman
Księgę Pamięci Pułtuska znajdziesz tutaj:
Polecamy też odwiedzenie strony Jewish Pułtusk