PRZERO¦L |
|
Żydzi zaczęli przybywać do Przero¶li po założeniu miasta w XVI wieku, jednak wkrótce zostali st±d wygnani. Istotny rozwój osadnictwa żydowskiego w tej miejscowo¶ci nast±pił dopiero po epidemii z lat 1709 -1710. Zapewne zgoda na osiedlenie się Żydów w Przero¶li wynikała z chęci poprawy sytuacji ekonomicznej miasta po okresie zarazy. W 1736 roku biskup wileński M. Zienkiewicz zezwolił na wybudowanie w Przero¶li synagogi oraz założenie cmentarza żydowskiego. Na przestrzeni XVIII i XIX wieku liczba wyznawców judaizmu dynamicznie wzrastała - od 205 osób w 1799 roku do 443 osób w latach dwudziestych XIX wieku. W 1867 roku w Przero¶li żyło już 598 osób pochodzenia żydowskiego. ¬ródło utrzymania ludno¶ci żydowskiej stanowiły głównie handel i rzemiosło. Warto wspomnieć, że miejscowy ko¶ciół został wykonany przez żydowskiego cie¶lę Abrahama Peltyna. W rękach Żydów znajdowało się też sze¶ć browarów, dziewięć gorzelni i szesna¶cie karczm. Blisko¶ć granicy sprawiała, że czę¶ć z nich zajmowała się intratnym przemytem, głównie alkoholu, mięsa, wyrobów kolonialnych i cukru. |
 |
Mapa okolic Przero¶li z 1931 roku. ¬rodło: Archiwum Map Wojskowego Instytutu Geograficznego |
Podobnie jak w innych miastach tej czę¶ci Europy, na przełomie XIX i XX wieku liczebno¶ć populacji żydowskiej w Przero¶li spadła w wyniku emigracji zarobkowej za ocean oraz kryzysu wywołanego I wojn± ¶wiatow±. W 1927 roku w dokumencie z lustracji miejscowej synagogi wzmiankowano już tylko "180 dusz wyznania mojżeszowego".
We wrze¶niu 1939 r. miasto pocz±tkowało zajęły wojska radzieckie, by póĽniej przekazać je Niemcom. Nazi¶ci deportowali żydowskich mieszkańców Przero¶li do Siedlec, Łukowa oraz obozu w Treblince. Tak zakończyła się historia społeczno¶ci żydowskiej w Przero¶li.
|
 |
 |
 |
 |
zdjęcia: Aleksander W±sowicz |
Cmentarz żydowski w Przero¶li został założony w 1736 roku i znajduje się w południowo-wschodniej czę¶ci miasta, przy drodze do Zusienka. Wiadomo, że pocz±tkowo otaczał go drewniany płot, a w 1839 roku wzniesiono kamienny mur. Nekropolię zniszczono w latach II wojny ¶wiatowej. Dewastację kontynuowano także po wojnie, wykorzystuj±c macewy między innymi do układania fundamentów pod stodołami. Do dzi¶ na powierzchni około 0,6 ha zachowało się ponad dwadzie¶cia nagrobków, wykonanych z nieociosanych kamieni granitowych. Widoczne s± też resztki zniszczonego muru cmentarnego. Ostatni pochówek w tym miejscu miał miejsce w 1939 r.
Opracowano na podstawie listu p. Andrzeja Omasty z organizacji "Projekt Odnowy Cmentarzy Żydowskich w Polsce" do Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie.
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
zdjęcia:
Jan Wiktor Sienkiewicz
|
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Przero¶li i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętaj± ten cmentarz z okresu przed II wojn± ¶wiatow±. |
 |
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl s± chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe jest wył±cznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji. |